محمدرضا شفاعتی

لبخند بزن! بدون انتظار پاسخی از دنیا بدان روزی دنیا انقدر شرمنده می شود

انواع سیستم‌های حمل و نقل هوشمند (ITS)

1-تاریخچه ITS در ایران:

سابقه ITS در ایران مانند سایر کشورها به استفاده از چراغهای کنترل تقاطع‌ها در راههای درون‌شهری باز می‌گردد.

سابقه استفاده از اولین چراغ زمان‌دار را می‌توان برای کنترل تقاطع‌های تهران در حدود 50 سال گذشته نسبت داد. سیستم‌های کنترل اتوماتیک چراغها که بصورت الکترونیکی، زمان

چراغ‌ها را تنظیم می‌کردند به مرور جایگزین سیستم دستی شده که هنوز هم در بسیاری از تقاطع‌های کشور نصب بوده و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

این چراغ‌ها برای کلیه ساعات شبانه‌روز زمان‌بندی یکسانی را اعمال می‌نمایند، مگر اینکه پلیس با حضور خود در تقاطع زمانبندی چراغ را تغییر دهد.

2- استفاده ازتکنولوژی مرتبط بهITS درصنعت حمل ونقل ایران:

-نصب تابلوهای متغیر اطلاع‌رسانی در مورد پیش‌بینی وضعیت جوی

-نصب تابلوهای متغیر اطلاع‌رسانی به مسافرین در خصوص ساعات حرکت اتوبوس‌های مسافربری در ترمینالهای مسافربری

-تهیه و اعلام اخبار و پیام‌های ترافیکی

-تغییر ساختار نظام ثبت و پردازش اطلاعات تصادفات جاده‌ای در کشور

-تهیه نقشه‌های دیجیتالی از راههای کشور و تجهیزات موجود در کنار راهها

3-مفهوم ITS:

تعریفی که در سال 1998 توسط  انجمن حمل و نقل هوشمند آمریکا در ارتباط با ایده ITS بصورت عام مورد قبول قرار گرفت به شرح زیر است:

مردم از تکنولوژی در حمل و نقل برای صرفه‌جویی در پول و وقت در زندگی روزمره استفاده می‌کنند.

تعریف رسمی‌تر که توسط اداره حمل و نقل آمریکا در آوریل سال 1999 منتشر شد به شرح زیر است. سیستم حمل و نقل هوشمند اطلاعات مربوط به جابجایی مسافر و کالا را جمع‌آوری، نگهداری، پردازش و توزیع می‌نماید.

4-خدمات قابل ارائه و مهمترین عملکردهای ITS:

الف-مدیریت اطلاع‌ سوانح و امداد

-اطلاع‌رسانی فوری در وضعیت اضطراری

-اطلاع‌رسانی در مواقع تصادف و بلایا به متولیان مدیریت حمل و نقل

-پشتیبانی و راهنمایی وسایل نقلیه امدادی

ب-اطلاع‌رسانی عمومی به رانندگان و مسافران:

-ارائه اطلاعات برای تعیین مسیر بهینه

-ارائه اطلاعات آب و هوایی

-ارائه اطلاعات وضعیت راه

-ارائه اطلاعات ترافیکی نواحی مجاور بزرگراه

ج-مدیریت جریان ترافیک و نظارت بر تردد وسایل نقلیه:

-جمع‌آوری و ارائه اطلاعات پایه

-کمک به فعالیت‌های پلیس از قبیل:

 کشف وسیله نقلیه دودی

 اعمال نظارت بر اجرای قوانین راهنمایی و رانندگی و کنترل سرعت وسایل نقلیه

 ثبت تخلفات

-استفاده از ظرفیت کامل راه‌ها

-آنالیز و ارزیابی طرحهای محدودیت ترافیک

-بهینه‌سازی کنترل چراغهای راهنمایی و رانندگی

5-سیستم‌ها وتجهیزات موردنیازسیستم حمل ونقل هوشمند:

1-سیستم تردد شمار

2-تجهیزات هوشمندسازی چراغ‌های راهنمایی

3-سیستم توزین در حال حرکت (WIM) 

4-سیستم اطلاع‌رسانی اتوماتیک رادیویی

5-سنسورهای هواشناسی

6-دوربین‌های سرعت سنج

7-تابلوهای پیام متغیر (VMS) 

8-موقعیت‌یاب خودکار وسیله نقلیه (AVL) 

9-سیستم ثبت و تشخیص پلاک خودرو

10-سیستم‌های تشخیص خودکار حوادث (AID)

11-سیستم‌های پیشرفته اطلاع‌رسانی به مسافرین (ATIS)

12-دوربین‌های مداربسته و نظارت تصویری (CCTV)

5-1-سیستم‌های ترددشمار:

سیستم‌های ترددشمار یا شناساگرها، اطلاعات و داده‌های مربوط به وضعیت وسایل نقلیه و جریان ترافیک را جمع‌آوری می‌نمایند این اطلاعات عبارتند از:

-تشخیص طول، ارتفاع، حضور و سرعت وسایل نقلیه

-شمارش و اندازه‌گیری حجم ترافیک عبوری، طول صف وسایل، تشخیص توقف و …

-تشخیص عابرین پیاده جهت برنامه‌ریزی و اولویت بندی حرکت در زمان‌بندی چراغ‌های راهنمایی

شناساگرها انواع مختلف دارند که عبارتند از: حلقه‌های القایی، شناساگرهای راداری، مادون قرمز، صوتی و …

5-2-تجهیزات هوشمندسازی چراغ‌های راهنمایی:

هدف از هوشمندسازی چراغ‌های راهنمایی تقاطعها، به حداقل رساندن متوسط تأخیر وسایل نقلیه عبوری پشت چراغ قرمز است. در این سیستم، داده‌های مربوط به حجم عبوری هر یک از مسیرها توسط شناساگرها جمع‌آوری می‌شود و پس از پردازش این داده‌ها زمان‌بندی بهینه چراغ‌های راهنمایی تعیین می‌گردد این روش حداکثر استفاده از ظرفیت راههای مرتبط با تقاطع هوشمندساز را موجب می‌شود و باعث افزایش سرعت متوسط سفر می‌گردد.

5-3-سیستم توزین در حال حرکت (WIM) :

سیستم توزین در حال حرکت یکی از کارآمدترین روشها برای کنترل وزن وسایل عبوری از یک مقطع است. این سیستم می‌تواند عبور وسایل نقلیه با بار غیرمجاز که تخریب و صدمه به ابنیه راهها مانند پلها و روسازی را موجب می‌شود کنترل نماید. نحوه عملکرد سیستم به این صورت است که سنسورهای وزنی که قابلیت توزین وسیله در حال حرکت (با سرعت محدود) را دارند. وزن وسایل نقلیه عبوری را تشخیص می‌دهند و در صورت غیرمجاز بودن وزن، اخطار توقف به راننده وسیله نقلیه (از طریق VMS) یا از طریق سیستم صوتی اعلام می‌شود و سیگنالی برای مأموران پلیس ارسال می‌نماید تا به وضعیت وسیله نقلیه خاطی رسیدگی شود.

5-4- دوربین‌های سرعت سنج

عمده معیارها و شاخصهای موثر در مکانیابی دوربینهای سرعت سنج بصورت نرخ تصادفات، میزان تلفات مجروحی و فوتی ناشی از تصادفات و سرعتهای سفر تعریف می‌شوند این عوامل مشخص کننده مقاطع بحرانی در محورهای مورد نظر است بنابراین با تحلیل اطلاعات آمارگیری سرعت و همچنین آنالیز آمار تصادفات، مقاطع بحرانی، شناسایی و اولویت‌بندی می‌شوند و دوربینها در آن مکانها نصب می‌گردند.

5-5- تابلوهای متغییر خبری

تابلوهای متغییر خبری (VMS) از کاربردی‌ترین سیستم‌های اطلاع‌رسانی در مجموعه ITS بشمار می‌روند وظیفه خبررسانی و راهنمایی بهنگام مسافران و رانندگان در حمل و نقل جاده‌ایی را بر عهده دارند. با توجه به عملکرد ترافیکی اطلاعاتی که برای رانندگان و مسافران در این مسیرها مفید خواهد بود اعلام مواردی همچون یکطرفه شدن موقتی، اطلاعات مربوط به وضعیت‌های خاص یا مهم و .. می‌باشد.

همچنین در شرایط عادی از این تابلوها می‌توان جهت اعلام پیامهای ایمنی و … استفاده نمود.

با توجه به اهداف این تابلوها محلهایی برای نصب وجود دارند که به شرح زیر هستند.

– قبل از نقطه حادثه خیز

– قبل از ورودی- خروجی‌ها

– قبل از محل اخذ عوارض

در تعیین محل نصب تابلوهای متغییر خبری فاصله لازم برای تصمیم‌گیری به موقع رانندگان (قبل از ورودی و خروجی پرتردد) درنظر گرفته می‌شود.

همچنین امکان فیزیکی نصب تابلوها در موقعیتهای موردنظر مورد توجه قرار می‌گیرد مانند عرض کافی شانه مواردی نظیر قوس، شیب، تابلوهای ثابت، پل و.. که بر دید تابلو تاثیر می‌گذراند درنظر گرفته می‌شوند.

6- دستاوردهای شگرف ITS در کشورهای پیشرفته:

امروزه مسایل و مشکلات حمل و نقل از قبیل افزایش خسارتهای مادی و معنوی ناشی از سوانح و تصادفات، مشکلات نظارت و مدیریت در حمل و نقل برون‌شهری، افزایش زمانهای تلف شده و روند رشد سریع تقاضای حمل و نقل به ویژه در روزها و ساعات اوج، کاهش منابع انرژی و.. به یک مشکل جدی تبدیل شده است.

ITS با استفاده از فن‌آوری‌های جدید در زمینه‌های پردازش اطلاعات، ارتباطات، کنترل و الکترونیک و بطور خلاصه فن‌آوری اطلاعات ارتباطی مناسبی بین انسان، وسیله نقلیه و راه برقرار می‌سازد.

در صورت استفاده درست، بسیاری از مشکلات فوق‌الذکر را رفع می‌نماید و ارتقاء سطح زندگی مردم و بهبود ایمنی راه‌ها را موجب می‌شود. به گونه‌ایی که حتی کشورهای در حال توسعه نظیر مالزی- شیلی- هنگ‌کنگ ایجاد توسعه ITS را در راس برنامه‌های حمل و نقل خود قرار داده‌اند.

چند نمونه منافع حاصله از ITS در کشورهای مختلف عبارتند از:

آمریکا:

– 33 تا 40 درصد کاهش تصادفات، بدلیل اطلاع‌رسانی مناسب و بهنگام

-40 درصد کاهش تعداد قربانیان تصادف، بدلیل امدادرسانی سریع

– 20 درصد کاهش زمان در سفرهای عادی و 10 درصد در سفرهای امدادی

– 8 تا 25 درصد کاهش زمان تاخیر در تقاطع‌ها

-44 درصد افزایش ظرفیت عملی راه‌ها در حالی که طول آنها 11 درصد افزایش یافته بود.

اروپا: 25درصد کاهش تصادفات جاده‌ایی

ژاپن: 2/9 میلیارد دلار سود سالانه حاصل از کاهش تراکم جریان ترافیک

7- ضرورت پیاده‌سازی ITS در ایران

با توجه به وضعیت نابسامان ایمنی تردد جاده‌ای و امدادرسانی در کشورها و بالا بودن تصادفات جاده‌ایی لذا بهره‌گیری از مزایای ITS در کشور ما اهمیتی دو چندان دارد. تعداد تلفات تصادفات جاده‌ایی در سال برای ما، در مقایسه با تعداد تلفات سایر کشورها عدد فوق‌العاده بالایی است.

موقعیت ایران در حمل و نقل منطقه‌ایی و جهانی، بهبود‌ اساسی ایمنی حمل و نقل کشور را ایجاب می‌نماید. با توجه به آمار مزایای ITS در سایر کشورها، پیاده‌سازی این سیستم در کشور مزایای زیر را بدنبال خواهد داشت.

کاهش شدید حوادث رانندگی و تصادفات و افزایش ضریب ایمنی و بهبود تردد وسایل نقلیه، کاهش زمان امدادرسانی و افزایش رضایتمندی جامعه بعنوان مثال سیستم اخذ الکترونیکی عوارض برای جاده‌های پرتردد کشور رفع مشکلاتی همچون توقفهای طولانی، مصرف بیهوده سوخت، استهلاک سریع روسازی را موجب می‌شود.

یک دیدگاه بنویسید

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.